De Betonstop opvolgen? Via een dashboard!

In december vorig jaar hoorden we allemaal over de 'betonstop'. Doelstelling is om tegen 2040 geen bijkomend ruimtebeslag te hebben. Momenteel is het ruimtebeslag op Vlaams niveau nog gemiddeld 6 hectare per dag. Tegen 2025 moet dit gereduceerd zijn tot 3 hectare per dag.

De details over het plan zijn te vinden in het 'Witboek Beleidsplan Ruimte Vlaanderen'. Dit is een PDF van 117 pagina's waarin alle doelstellingen beschreven worden. Een document is nuttig en nodig, maar om op te volgen of de ambitieuze doelstellingen gehaald worden, zijn er andere middelen nodig. Iedere 6 maand een artikel in de krant dat na de feiten een verslag opmaakt zal ook niet helpen.

Inzicht & opvolging

Wat wel zou bijdragen is een dashboard, waar in één overzicht alle relevante data wordt weergegeven. Het dashboard kan gegevens verzamelen uit verschillende bronnen en in één opslag een stand van zaken geven, die relevant is voor alle betrokkenen, ook de burgers.

Een dashboard zou er zo kunnen uitzien (het is interactief, dus klikken maar!):

Witboek Beleidsruimte Vlaanderen opvolgen

Wat zijn de doelstellingen die we moeten kunnen opvolgen via een dashboard? In het witboek vinden we volgende strategische doelstelling:

Strategische doelstelling 1: Verminderen van het bijkomend ruimtebeslag Het bijkomend gemiddeld dagelijks ruimtebeslag is tegen 2040 teruggedrongen tot 0 hectare. Het verhogen van het ruimtelijk rendement in het bestaand ruimtebeslag is aantrekkelijker dan ruimtelijk uitbreiden.

Momenteel is er volgens bepaalde artikels nog 72.000 hectare beschikbare bouwgrond. Daarvan zal nog maar op 24.000 hectare mogen worden bebouwd. De eigenaars van de overige 48.000 hectare zullen op een of andere manier worden vergoed. Deze vergoeding wordt begroot op 1.5 miljard.

Een andere strategische doelstelling is dat er tegen 2050 een vijfde minder verharding op het platteland moet zijn (voor zover er in Vlaanderen nog sprake van platteland is). Dat zou vooral moeten gebeuren door oude loodsen en stallen af te breken. In de steden moet in principe niets tegen de grond, al mogen er ook geen gebouwen meer bijkomen.

Strategische doelstelling 5: Robuuste open ruimte De verhardingsgraad in de bestemmingen landbouw, natuur en bos is tegen 2050 minstens met 1/5 teruggedrongen ten opzichte van 2015.

Voor het voorbeelddashboard hebben we volgende doelstellingen opgenomen:

  • Het gemiddeld dagelijks extra ruimtebeslag (6ha in 2014, 3ha/dag tegen 2025, 0ha/dag in 2040)
  • Percentage ruimtebeslag in Vlaanderen (27,2% in 2015)
  • Extra natuur en bos (30.000 ha tegen 2025)
  • Beschikbare bouwgronden (24.000ha in 2014)
  • Omzetting bouwgrond naar groene bestemming (doelstelling 48.000 ha)
  • Kostprijs voor omzetting bouwgrond (geschat op 1.5 miljard)

Om een goeie opvolging te kunnen doen, zal een target op Vlaams niveau niet volstaan. Iedere gemeente of arrondissement zal specifieke doelstellingen moeten vooropstellen, aangepast aan hun omstandigheden. Bijvoorbeeld in een gebied waar nog slechts beperkt bebouwbare grond ter beschikking is, zal de uitdaging niet liggen in beperken van ruimtebeslag.

Idealiter bevat het dashboard ook initiatieven die het ruimetelijk rendement verhogen, zodat die ook op een visuele manier kunnen opgevolgd worden. De initiatieven die terug te vinden zijn in het witboek zijn bijv. intensivering, hergebruik, tijdelijk ruimtegebruik en verweving. Op die manier kan een goeie mix gemaakt worden van opvolgen van acties en opvolgen van het effect.

Ondersteunen met open data

Kunnen we de cijfers uit de verschillende artikels rond de betonstop checken met open data? Kan de open data gebruikt worden om de evolutie op te volgen?

De kaarten van provinciegrenzen, arrondissementen en gemeenten zijn beschikbaar als GML en als Shapefile bij Geopunt. Na wat conversies kunnen we deze gebruiken in Power BI. Voor het voorbeelddashboard starten we met arrondissementen.

Bij de Algemene Directie Statistiek vinden we de Bodembezetting volgens het Kadasterregister. De gegevens zijn ook beschikbaar per arrondissement. De gegevens zijn beschikbaar per jaar en de laatste gegevens dateren van 2015.

Dus niet voor alle doelstellingen is er open data beschikbaar en de beschikbare data geeft ook niet het meest up to date beeld. Om een echt nuttig instrument te zijn dient het dashboard gevoed te worden met meer recente data.

Conclusie

Het huidige dashboard biedt maar beperkte functionaliteit en is maar een simpel prototype om een meer concreet idee te geven hoe dashboarding zou kunnen bijdragen. Het is een visuele weergave van de huidige open data.

Er zijn vandaag heel wat mogelijkheden om aan de slag te gaan met dashboards.

Interesse om meer te weten?

Contacteer ons!

Thomas Michem & Thomas D'Hauwe